Elektrikoak diren lokomotoreen pantografoak malguki edo ditu gorantz egoteko eta goiko aldean dauden igurtzigailuak eten gabe hariarekin kontaktuan egon daitezen.

Berak pantografoen  zatiak dira hauek:

Pantografoen ezinbesteko piezak hauek dira: 1. Karkasa. Elektrizitatea hartzeko balio du, batez ere frotagailuak. 2. Malgukia. Horrek eragiten du karkasa orokorrean eta frotagailuak batez ere kontaktuan egoteko etengabe elektrifikatutako hariekin. 3. Bastidorea. Horrek sostengatzen du pantografoa lokomotora edo tranviaren sabaiari.

Kasu honetan 4 puntua da trinkoa dagoena, beraz, 1, 2 eta 3a izango dira bere tarteak moldatzen direnak. Goiko irudian pantografo eta erdi-pantografoen irudiak. Erdi-pantografoak dira erdiko eta eskuineko irudienak.

Gezi hauek adierazi nahi dute pantografoak eta erdi-pantografoak norabide batera eta bestera doazela. Era berean era anitzetara joaten dira; bi pantografo; bi erdi-pantografo zeinak edonola ere joan daitezko; 1 + 1, 2 + 3, 3 + 2. (Ez ordea 2 + 2 edo 3 + 3)

Ohikoa da bakarrik pantografo edo erdi-pantografo bakar bat goitik eramatea. Badirudi ez dagoela ezer idatzirik baina ohiturei begira ondorio batzuk atera ditzakegu:

• Batzuetan biak daude gora; Zenbait kasutan lokomotora behar du potentzia eta pantografo edo erdipantografo batekin, (elektrifikazio motaren arabera) ez du nahiko behar duen indarra hartzeko, beraz, biak gorako ditu. Behin abiatuz gero, jaitsiko da bat.

• Beste batzuetan aurrekoa da goian eramanten duena. Pentsa dezagun trena gai arriskutsuak daramala, olioak eta abar. Eta kontuan hartzekoa da katenaria eta pantografoen artean noizbait sortzen direla txinpartak. Beraz saiatuko gara txinpartak ahalik eta urrunago dauden arriskutsuak diren bagoietatik bagoi bat tartekatzen lokomotora eta arriskutsuak diren bagoien artean.

• Eta azkenean esan behar da atzekoa goian eramaten duenean da horregatik; pentsa aurrekoa uztartzen dela katenariarekin. Hausketaren ondorioz zati batzuk atzeko aldera joango dira eta agian atzeko erdi-pantografo ere baliogabetuko da.

Gaur egun elektrizitatearen harrapaketa pantografoen bidez egiten da kasu gehienetan, baina beste mota batzuk egin dira eta gaur ere diraute.

Trolea: Trolea da ibilgailuaren sabaiatik harira doan metalezko pertika. Pertika honen bitartez saiatzen da etenik gabe perikaren goiko partea beti hariarekin konektatuta egon dadin; (trolley) arekin. Ikusi Katenaria.

Uztaia edo lira: Alderatzizko Lira bat ematen du, hortik datorkio izena. Erdi bidean dago Troletik pantografora. Abaitaila du trolearekin konparatuz gero, batez ere desbideraketan eta gainera ez zen bere lekutik irten hainbeste trolerekin konparatuz.

Pantografoa: Gaur egungo sistema dugu, goian azalduta.

Trolea: Ikus dezakezuenez askotan bere lekutik at joaten zen.				Hau izan zen Bilboko antzineko tranbia, gaur egun Azpeitiako museoan.

Lira	Pantografoa	erdipantografo

Goiko irudian eskerrean SEFTeko AEG 101 zenbakidun lokomotora lira edo uztaia erabiltzen duena. Haren ondoan, Azpeitiako museo berean  ARRATE izeneko Brown Boverni 6. zenbakidun lokomotora elektrikoa zeinak bi pantografo handiak dituen. Eskuineko argazkian, berriz, gaur egungo Bilboko tranbia, erdipantografo bat unitate bakoitzean daramana. Normalean tranbiako unitateak erdipantografo bat baino ez du ematen, 2 edo 3, trole edo uztaia bat. Baina batzuetan gauzak bitxiak ikusten dugu; begiratu Lisboako tranbiari, zeinak erdipantografo eta trolea daraman. (ikusi beheko argazkiak).

Eskuineko argazkia eta beheko bietan  trifasikoa den korronte alternoa erabiltzen dituzten lokomotorak. Adi pantografo bikoitzei.

Trolleyri buruz museo interesgarri bat http://www.pa-trolley.org/

Informazio gehiagorako pantografo eta bere erabilpenari buruz zoaz Trensim forora eta ikusi oso interesgarria den hari hau.

Era berean Ferrocarriles. web orria oso informazio ona ematen digu pantografoei buruz.

Eta ez ahaztu liburu hau

Joseba Barrio Ezkerra      gerok