Trenak Express, Bilbao

Batzuetan aukera izan dugu lurrunak eragiten duen mugimendua adierazteko, gehienetan lurrun makina batean. Guk, ordea, beste lurrun makina aztertuko dugu; lurrun garabia hain zuzen ere. Azaltzen den legea berea da; presiopean dagoen lurrunaren indarra erabiltzen da pistoia mugiarazteko. Eta horren ondorioz baliatuko gara mugimendu horretaz nahi ditugun emaitzak lortzeko.

Lehenengo mugimendua izango da, jakina, lokomotoraren beraren mugimendua. Ez da ahaztu behar ikusten duguna lurrun garabia bada ere printzipioz, lurrun lokomotora ere bada. Mugimendu horren aparte, beste mugimendu batzuk egingo ditu gure lurrun garabaia.

Lehenik eta behin esan behar da zer den garabia. Ba igon eta garraiatzeko edozein makinak izango da garabia, batez ere astunak diren zamak.

Badira garabi mota anitz baina lehenik eta behin bitan zati genitzake garabi guztiak; Zubi garabiak direnak eta garabi besodunak. Zubi garabiak industria guneetan daudenak dira. Hemen behean duzue argazki bat. Garbai besodunak ohikoenak dira adibidez obra guztietan ikusten ditugunak.


Goiko argazkian agertzen da zubi garabi bat, oso arruntak pabiloi industrialetan.

Begira erdiko argazkia, "Bizkaiko zubiari" dagokio. Hori transbordadorea da, baina baita garabi mota bat izan liteke. Badirudi izendapen ona izangu du gure garabiak. Horregatik omenaldi txiki hau. Bere ondoan garabi besoduna.

Irudian bi garabiak Bilboko "alhondiga" eraikinaren moldaketan dihardutenak.

Beheko argazkian beste garabi besoduna. Kasu honetan oso ikusiak izan dire kaietan. Irudian ikusten duguna gaur egun Bilboko Itsas musuean dago. "Karola" du izena. Ezaguna bezain maitatua.


Beste bi garabi.

Guri dagokigunez gure lurrun garabia bigarren multzoari dagokio, garabi besodunei hain zuzen ere. Ikusi beheko argazkian margoztutako geziak; Zuriz daudenak adierazten dute aurrerantz eta atzerantz mugimenduan, burdinbide gainean. Gorriz irudikatu dugu kakoaren mugimendua; gora eta behera doana. Urdinez dagoena geziari dagokio. Gora eta behera doa ere baina ez bertikaletik baizik eta anguloz. Eta amaitzeko berdez ikusten duguna da garabiaren bere ardatzetik egiten duen bira. Eskuineko argazkian ikusten dugu mugimendu hau.

Beno, behin garabiak egin ditzakeen mugimenduak ikusita ba orain saituko gara azaltzen zen egien behar den lurrun bidez mugimendu horiek gauzatu ahal izateko.

Lehen esan bezala nahiz eta garabia den, lurrun lokomotora ere bada. Horregatik gaitasuna du garabiak bagoiak garraiatzeko.

Nola lortuko dugun lurrun garabia honek mugimendu hauek egiteko? Ba lehenengo erantzuna presiopean dagoen lurrunen bidez esatea litzateke. Beraz lehenengo gauza izango da lurrun hori lortzea. Ea ba.... Saia gaitezen!! Lurrun lokomotoretan bai tenderdunak bai tankedunak direnak eskura dugu lehengaiak lurruna sortzeko, hau da, ikatza eta ura. Kasu honetan, ordea, garraiatuko behar ditugu

Momentuz garabiari gehituko zaie biltegi hauek artean, eskuz eramango ditugu gaiak. Beraz ikatza, zura, eta oihalak eramango dugu. Baita ere sukoia den likidoa; gasolina edo. Beraz sartuko ditugu labean bustitako oihalak eta zur zatiak. Sua emango diogu oihalari eta pixkanaka pixkanaka ikatza gehituko diogu labeari. Hau suari dagokiona.

Behan dugun beste lehengaia ura da. Irudian ikus dezakegunez ura galdaran dago bi lekutan. Bata galdaran bertan. Han berotzen baita lurruna sortzeko. Baina behar dugu beste lekua bertatik galdarara ura eramateko behar dugunean. Kontuan hartu ura lurren bihurtzen denean uraren maila jaisten dela. Kontuz ibili behar dugu horrekin zeren eta urik gabe geratzen bada galdara... akabo!! Beraz galdaran ura agortzen den heinen gehitu beharko diogu. Hori lortzeko injektorea erabiliko dugu. Tresna horren bitartez leku batetik bestera bidaliko dugu ura. Normalean lurrun lokomotora berak egiten du, lurrunak ematen dion indarrarekin, baina gure kasuan ez dabil ondo injektorea eta elektrikoa den motore baten bitartez egingo dugu.

Uraren beroketaren protzezua martxan denean erabiliko dugu denbora garabiaren engranajeak koipestatzeko. Leku askotan ipini dugu koipea.

Esan dugu suaren kalitatea oso garrantzitsua dela, baina baita uraren kopurua eta tenperatura. Ikazkin ona adi egon behar da bi aldagaiei; ikatza eta bere behar bezalako erabilpenari eta gauza bera urarekin. Su ona dela ohartzeko edo labea begiratu eta baita keari ere. Kea gardena bihurtzen denean konbustio txarra dela esan nahi du eta gehitu behar diogu ikatza labeari.

Urarekin bi gauza bereziki; bat, saiatu behar dugu, derrigorrez ura irakiten den ura hutsik ez geratzea, bestela eztanda bat geratuko zen. Horretarako noizbehinka ikusi beharko diogu uraren mailari, irudian agertzen den tresnan. Konturatzen bagara uraren maila jaitsi egin dela gehituko behar zaio galderari injektoraren bitartez. Baina kontuz gehitu behar da ura pixkanaka pixkanaka, ze gehiegi botatzen badugu une batean uraren tenperatura asko jaitsiko da eta lurrunaren sormena geratuko da.

Beno, dena ondo egin badugu manometroaren orratza (eskuineko beheko argazkian ikusten duzuena) biratuko da. Behin gutxieneko maila izan ondoren gauza izango gara garabia mugitzeko. Ez da komenigarria, hala ere, gutxieneko mailarekin mugitzea, hobe da ziurtasun mailara ailegatzea. Baina maila hori lortu ondoren garabiak egiten dituen mugimendu guztiak egin genitzake.

Beraz lortu behar duguna zera da, lurruna presiopean izatea. Lurrun hori askatuz, indar handiz irtengo zen eta indarra hori da erabili behar duguna. Ate hori da zaindu behar duguna, lurruna irekitzen eta ixten dena. Beti ez dugu beharko indar bera, horregatik hori neurtu behar da eta horretarako erabiliko dugu erreguladorea. Izen hori ematen zaio palanka hori; "erreguladorea" oso garrantzitsua dena mundu honetan. (Beheko argazkian gorrizko hesiak markatzen duena). Beno behin presiopean diren lurrun hauek astatuta mugitzen dituzte pistoiak. Beraz lortu dugu jadanik zeozer mugitu, pistoiak. Beraz indarra badugu. Geratzen zaiguna da mugimendu hauek guztiak bideratu behar dugun mugimenduak lortzeko.


		Eskerreko argazkian gorria den gezia erreguladorea erakusten digu, eta guztiz itxita dago. Goiko argazkian, berriz, erdi irekia dago eta ikusten dugunez, lurruna hasi da bere indarra erakusten.

Laburbiltzen; lehengaiak bihurtu behar ditugu; hau da, Ikatza eta ura bereziki bihurtu behar dugu presioean dagoen lurrunez, eta protzesu hori etengabe. Beraz lurruna behar bezela lortu eta behar bezela erabili. Hori besterik ez da.

En la imagen de la izquierda mostramos los dos vástagos de los pistones que trasladarán el movimiento En la imagen de la derecha los pistones en pleno funcionamiento. Como decíamos antes esos pistones nos producen un movimiento que nosotros deberemos de guiar para conseguir todos los movimientos requeridos de nuestra grúa. Eso se consigue mediante esas palancas que emulan empuñadura de madera (en realidad están pintadas de rojo) que veis en la fotografía. (4 en total)

Begiratu eskerreko argazkian; han agertzen dira pistoiak. Hauek lurrunak mugitzen ditu eskuineko argazkian ikusten dugunez. Beraz, gero palanka hauek guztiak erabiliz guk aukeratu dugu ze nolako mugimendua egitea jatorrizko indar hau erabiliz. Hori lortuko dugu beheko argazkian non agertzen diren hainbeste palanka.

Ezkerreko lehena garabaia bere ardatzetik biratzeko da. Begiratu goiko eskuineko gurpilak. Lehen ikusi dugu mugimendu hori.

Orain saiatuko gara gaiontzeko hiru palankak azaltzen.

Begira Xaflan agertzen diren izenak. Ezkerreko zutabean; Flecha, parada, marcha. Eskuineko zutabean, berriz, Arriar, parada e Izar.

Nahiz eta gainetik izan ere saiatuko gara azaltzen zertarako diren palanka horiek. Hasiko gara irudian dagoen "acople del gancho" izenekin. Begira behekoargazkian. Ikusi gurpil handia. Hori izango da kakoa (gantxoa) goitik eta behetik eragingo duena. Baina hori lortzeko lotu egin behar da bi horzdun gurpilak. Beraz palanka horrekin lortuko dugu bi gurpilak lotzea mugimendua hasteko. Gurpil txikia engranatu behar da gurpil handian. Beste batzuetan, aldiz, engranatu gabe, mugitzen da gurpil handia. Eskuineko argazkian ikusten duguna engranatu gabe ari da mugitzen.

Gantxoa berez ari da jaisten, eta mugimendu hori kontrolpean edukitzeko balazta erabiltzen dugu. Baina hau ezin da egin zamarekin.

Ezkerreko goiko argazkian ikusten dugu balazta larruzkoa (uhalakoa). Behiz balazta eraginda larruzko uhala hori atxekitzen zaio gurpilari eta ez zaio mugitzen uzten.

Eskuineko argazkian ikusten ditugu bi poleak. Hauek dira gezia altzatzen eta jaisten dutenak. Ikusten dugun beste kablea kakoari dagokio.

Hurrengoa